'Ik zat er zes maanden gevangen en dacht in die tijd alleen maar aan voetbal'
Maandag, 1 januari 2018 om 22:30

KAMPALA - Terwijl de ogen van voetballiefhebbers wereldwijd tijdens de feestdagen toch al meer dan normaal gericht zijn op de altijd doordenderende Premier League, strijden clubs met namen als Manchester United, Liverpool, Arsenal, Chelsea , Newcastle United en Everton duizenden kilometers verderop op een veld van rode aarde eveneens voor wat ze waard zijn. In de progressieve Luzira Upper Prison in de Ugandese hoofdstad Kampala is het voetbal een reddingsboei geworden voor de drieduizend gevangenen, opgesloten in een gevangenis die eigenlijk gebouwd werd voor slechts vijfhonderd gedetineerden.

Door Robin Bruggeman

Net als in de rest van Uganda kan de Engelse Premier League ook in Luzira op de meeste aandacht rekenen, al betreden ook teams als Barcelona, Juventus en Hannover 96 regelmatig de rode aarde van binnenplaats Boma A. Deze ruimte is net groot genoeg voor een voetbalveld en is het toneel van trainingen en vriendschappelijke duels, maar ook van knock-outtoernooien op het scherpst van de snede, waarbij de voetballende gevangenen gesteund worden door 1.500 joelende en schreeuwende supporters.

Luzira werd in de jaren ’20 gesticht door de Britse kolonisatoren en groeide in het restant van de twintigste eeuw uit tot een van de meest beruchte gevangenissen op het Afrikaanse continent. In 1999 vond onder leiding van Joseph Etima, in die tijd de Ugandese hoge commissaris van het gevangeniswezen, een omslag plaats en besloot Luzira de deuren te openen voor de buitenwereld. Dit had ook zijn weerslag op het voetbal tussen de hoge gevangenismuren en, nadat er altijd wel op incidentele basis werd gevoetbald, volgde in 2003 de stichting van een eigen voetbalbond, de Upper Prison Sports Association (UPSA).

Een bericht gedeeld door Africa Rivista (@africarivista) op

Het beruchte Luzira veranderde in de afgelopen twee decennia, mede door het voetbalprogramma, van een van de meest gewelddadigste gevangenissen van Afrika naar een van de meest progressieve en het bestuur van de inrichting is trots op het recidivecijfer van dertig procent (de hoeveelheid gevangenen die na vrijlating weer in aanraking komen met de politie, ter vergelijking: in de Verenigde Staten ligt dat cijfer rond de 75 procent en in het Verenigde Koninkrijk op 45 procent).

"In die landen zijn de maatschappijen vaak strafgericht. Mensen denken dat zij niets met criminelen te maken hebben, maar de belangrijkste reden waarom de gevangenen hier zitten is om gerehabiliteerd te worden. Als mensen nergens mee bezig zijn, als ze zitten te niksen, is het erg eenvoudig om bij onheil betrokken te raken. De gevangenen zijn al gestraft, wij zijn hier niet gericht op verdere straffen", legt Wilson Magomu, de commandant van de bewakers in Luzira, het beleid van zijn gevangenis uit aan VICE Sports.

Hoogtepunt van het jaarlijkse voetbalprogramma is een groot knock-outtoernooi op de binnenplaats van de gevangenis. De datum van deze ‘Champions League van Luzira’ wordt na grondig overleg tussen de UPSA en de directie van de gevangenis vastgesteld, waarna de duizenden gedetineerden massaal toeleven naar het evenement. Liverpool en Manchester United zijn van oudsher de grootste rivalen op de binnenplaats. De lokale versie van the Reds werd in 2000 in het leven geroepen door een groep oud-soldaten en geldt daarmee als de oudste voetbalclub van de gevangenis. Tegenhanger United werd juist gesticht voor iedereen die niet bij de Baganda, de dominante etnische groep in Uganda, hoorde.

Een bericht gedeeld door Africa Rivista (@africarivista) op

Zij vechten samen met de andere clubs, waarbij Newcastle United en Hannover 96 (de club die in eerste instantie door een groep gevangen voormalige politieagenten werd opgericht als Police FC en later ook nog korte tijd door het leven ging als Leeds United) als opleidingsclubs van respectievelijk Liverpool en Manchester United een ietwat bijzondere positie innemen, uit wie er met de hoofdprijs vandoor gaat. Doordat geld in Luzira verboden is, strijden de clubs uit de gevangenis ieder jaar om onder meer zeep, suiker, een geit om te slachten en natuurlijk om de eer wie zich het beste team van de gevangenis mag noemen.

Hoewel het seizoen tussen de muren vooral draait om dat eindtoernooi, wordt er volgens de strenge regels van de UPSA het hele jaar door gevoetbald in Luzira. De bond stelde zijn eigen regelboek van dertig bladzijden op en koos er een aantal jaar geleden zelfs voor om transferperiodes in te stellen, aangezien de eveneens gevangen bestuurders van de clubs nog weleens de neiging hadden om gedetineerden met beloften van meer eten en een betere slaapplek, of via chantage en dwang, middenin in het seizoen over te halen van werkgever te veranderen.

Opio Moses, wegens doodslag uit zelfverdediging tot een gevangenisstraf van vijftien jaar veroordeeld, begon in 2006 als spits van Aston Villa op de Boma en is nu de voorzitter van de gevangenisvoetbalbond: "Vroeger was het niet toegestaan dat je de directeur in de ogen keek. Die cultuur is veranderd. Behalve zweep- en stokslagen, of met martelingen, op welke andere manieren kan een gevangene hervormd worden? Toen werden er andere methoden ingevoerd zoals scholing en voetbal, dat heeft al deze veranderdingen teweeggebracht. Een gevangene verdient het om een tweede kans te krijgen", vertelt hij aan Vice Sports over zijn ervaringen in de gevangenis.

Een bericht gedeeld door Africa Rivista (@africarivista) op

Moses noemt het voorzitterschap van de UPSA de ‘zwaarste taak die je binnen de gevangenismuren kan vervullen’, maar geeft ook aan dat uitgebreide regels en statuten van de bond ervoor zorgen dat de toernooien in Luzira, waar slecht één bewaker aanwezig is per 35 gevangenen (onder wie moordenaars, soldaten van krijgsheer Joseph Koni en leden van de terroristische beweging Al-Shabaab), doorgaans probleemloos verlopen: "Wat ons werk erg eenvoudig maakt is dat we een vastgestelde grondwet hebben. Wij zijn in feite degenen die deze regels hebben opgesteld. Wij, de gevangenen. Wat ik geleerd heb, is dat voetbal verbindt."

Voor de spelers zelf vormt het voetbal een manier om de dagelijkse sleur in de gevangenis te doorbreken en gaan zij er ook in materieel opzicht op vooruit. De voetballers hebben een bevoorrechte status binnen de muren en worden door hun clubs, en door de supporters, voorzien van beter eten, comfortabele slaapvoorzieningen en de benodigde, vaak echte, tenues en andere sportattributen. Terwijl de doorsnee gevangene het op een dag moet doen met een ontbijt van pap en als ze geluk hebben later op de dag nog een portie posho, een mengsel van cassave en bonen, krijgen, zien de voetballers er aanmerkelijk sterker en beter doorvoed uit.

Een bericht gedeeld door Africa Rivista (@africarivista) op

Peter Matenga, tegenwoordig prof bij The Saints FC uit Kampala, zat een halfjaar in voorarrest in Luzira voordat hij werd vrijgesproken en gebruikte voetbal in die tijd als overlevingsmechanisme: "Ik heb daar zes maanden gezeten en werd toen onschuldig bevonden. Ik had het erg zwaar in de eerste maand omdat ik dacht aan wat ik had achtergelaten en aan de rest van mijn leven. Ik kon niet slapen en bleef denken aan waarom ik hier beland was, aangezien ik onschuldig was."

"Er was erg weinig te eten en ik kon me niet concentreren, ik dacht alleen maar aan voetbal. Ik heb er zes maanden getraind. Ik stak het grootste deel van mijn tijd in het voetbal, aangezien ik zo mijn gedachten kon verzetten. Wat ik heb geleerd is dat je niet per se agressief hoeft te spelen, als ik nu voetbal, geloof ik dat ik vrij en vriendelijk moet zijn op het veld. Dat is het", blikt hij terug.

Het voetbalprogramma in Luzira is ook niet onopgemerkt gebleven bij de nationale Ugandese voetbalbond FUFA, dat met Maroons FC, de club van het gevangeniswezen, een lid in de hoogste afdeling heeft dat zijn wedstrijden op een veld naast de gevangenis afwerkt. Voorzitter Moses Magogo hoopt dat meer gevangenen op termijn het voorbeeld van Matenga kunnen volgen en een kans krijgen bij Maroons of een van de andere profclubs: "De unieke kracht van het voetbal heeft ons zo dicht bij elkaar gebracht. Er zijn hier een behoorlijk aantal jonge en energieke spelers die bij verschillende clubs aan de slag kunnen als hun straf erop zit."

 
Manchester United
 
Liverpool

Poll
Vind jij dat Nederlandse gevangenissen ook dergelijke voetbalcompetities op moeten zetten?
Ja
Nee
Meer nieuws
Het is niet (meer) mogelijk om te reageren op dit document.
Reacties